در سال 2010 ميلادى براى پيشبرد جهانى‌ مبانى بيانيه استانبول گروه نگاهبان اين  بيانيه شكل گرفت (DICG) .  DICG به وسيله دو سازمان ,انجمن جهانی پيوند (ITS) و انجمن جهانى كليه (ISN)  پشتيبانى ميشود. همچنین بيش از 80 انجمن تخصصی ویژه و كارگزاران دولتى نيز از بيانيه استانبول  پشتيبانى‌كرده اند.

 براى بسيارى از بيماران با بيمارى پيشرفته بازگشت ناپذير كليه، پيوند، درمانى ‌انتخابى بشمار ميرود. پيوند كليه يك روش پيچيده اى است كه نياز به همکاری گروهی ‌از جراحان و نفرولوژيستهاى ورزيده در بيمارستانى پيشرفته و مجهز دارد. پيوند كليه ممكن است از جسد يا دهنده زنده انجام گيرد.

دهنده زنده كليه بطور نمونه يك خويشاوند نزديك خونى ‌است. در پاره ای از كشورها بر پايه وابستگى هاى سببی يا احساسى، كسانى مانند همسر، شريك و يا دوست مى توانند براى هديه اندام ، پذيرفتنى باشند. در هر يك از اين گروه ها روند اهدای اندام، با رضایت كه نشان از عشق و اعتماد دارد و با خواست گیرنده و دهنده، انجام ميشود. دهنده و گيرنده کلیه به تندرستى يكديگر و پيامد موفقيت آميز عمل پيوند اهميت ميدهند. پيوندى اينچنين، آزادانه و قانونی انجام ميگيرد و پيام آن بدرستى براى گيرنده و دهنده هر دو از نظر پزشكى، روانشناسى و اجتماعى ارزشمند خواهد بود. هر چند نوع ديگرى از دهنده زنده نیز وجود داردكه بدون در كار بدون وابستگى‌هاى سببى يا احساسى اندام آنها براى پيوند بكار رفته است . پاره اى از انسانها كه از لحاظ مالی در زندگی با مشکلاتی مواجه هستند، ممكن است بخواهند يكى از كليه هاى خودرا بفروشند.خريد و فروش كليه،" سوداگرى پيوند" ناميده مي شود وكمابيش درتمامى كشورهاى جهان  مجازنميباشد. گاهى كليه زندانيان اعدام شده نيز بفروش ميرسد. گفتگوى اين دفترچه در زمينه بكارگيرى دادو ستد كليه بوده و مى كوشد بيمار را از اين كار حتى بهنگام نااميدى و درماندگى باز دارد.

سوداگرى و "گردشگرى پيوند" چیست؟ Transplant Tourism?

در سوداگرى پيوند معمولا یک واسطه یا کارگزار اقدام به داد و ستد آن می پردازد. واسطه در برابر این عمل خود پول زیادی دریافت می کند.

به دهنده يا در اصل فروشنده كليه نيز پولى داده می شود كه همواره بسيار كمتر از ميزانى است كه دلال یا واسطه  بدست مى آورد. در نتيجه میزان پولى كه از سوی گيرنده هزينه ميگردد بيشتر از آنچه كه براى يك پيوند قانونی مورد نياز است، خواهد بود. بيشتر بيمه ها سوداگرى پيوند را پوشش نمي دهند.

بيرون رفتن از سرزمين يا جایگاه زندگى برای پيوند شدن گردشگرى پيوند یا Transplant Tourism ناميده ميشود. بيشتر دست اندركاران پيوند اين روش را نمى پذيرند و همچنين نگران آن هستند كه مراقبت هاى درمانى از گيرنده در كشور بيگانه در مقایسه با كشورش كمتر مي باشد.

چرا دادوستدوسوداگرى درپيوند مجاز نیست؟

·   بسيارى از كشورها براى پيشگيرى از سوداگرى پيوند قانون هايى دارند.

·   به گمان زياد در كشورى كه شما زندگى مى كنيد نيزاين داد و ستد مجاز نیست .

·   پيامد سوداگرى پيوند بيشتر زيان بار است تا سودبخش .

·   اين شيوه دهنده و گيرنده را در برابر خطرهاى بيمورد قرار داده و روند گسترش پيوند عضو را هم در كشور گيرنده و هم در كشورى كه براى خريد به آن سفر شده متزلزل مي نمايد.

گزارشهاى بيشمارى از گيرنده هائى كه كليه خريدارى كرده اند،  نشان دهنده  ميزان زياد  عفونت و مرگ پس از پیوند ميباشند .

ممكن است دهنده نيز به روش درستى بررسى نشده و يا از چگونگى تندرستى خود آگاهى كافى را نداشته باشد. اين احتمال نيز وجود دارد كه بهداشت و شرایط سترونى (sterility) در اطاق عمل و بخش هاى بيمارستان ،كمتر از ميزان استاندارد باشد . از آنجا که داروهاى پيشگيرى‌ از پس زدن كليه ، دستگاه ايمنى بدن گيرنده را ناتوان كرده و خطر بالایی براى ‌ابتلا به عفونت هایى ‌دارد كه در بیمارستان های غیر قانونی بیشتر به چشم میخورد، بیماران پس از پیوند ممکن است با خود عفونت های گوناگون را به ميهن باز گردانند و بستگان خود و ديگران را به خطر اندازند. چنين عفونت هايى ممكن است در برابر بسيارى ‌از آنتى بيوتيك ها و درمانها پایدار بوده و كشنده باشند. سفرهاى هوایى دراز مدت در زمانى كوتاه پس از عمل نيز توصیه نمي شود زيرا كه ممكن است دشواريهاى ديگرى به بار آورد.

پرونده هاى پزشكى‌، بيمارستانها يا پزشكانى‌كه به اينگونه پيوند ها دست ميزنند همواره نارسا و نادرست است. چه بسا گيرنده ها میزان  لازم و تعيين شده از داروهاى اساسى و حياتى و مراقبت هاى پس از عمل را دريافت نكنند.  اين

مساله، مراقبت از بيمار گيرنده را پس از بازگشت به كشورخود بى اندازه دشواركرده و می تواند پيامد پیوند را دگرگون نماید.

در پايان بسيارى از گيرنده هائى كه  كليه خريدارى كرده اند ، ممكن است مورد بررسى درست و كاملى قرار نگرفته باشند و از اینکه بطور كلى پيوند كليه براى آنها درست و بى خطر  باشد آگاهى لازم را  ندارند . شرايط سخت بيشمار ديگرى مانند بيماريهاى ‌قلبى ، عفونتهاى مزمن و سرطان نيز ممكن است نديده گرفته شوند که هر يك از آنها میتواند پس از پیوند به مرگ گیرنده بيانجامد.

چه خطرهائى بر سر راه فروشندگان كليه قرار دارد؟ آيااين خطرها بيشتر ازآنچه  براى ساير اهدا کنندگان زنده وجود دارد مي باشد؟

انسانهائى كه دست به فروش كليه ميزنند همواره از گروه هاى نيازمند و پريشان بوده و آنها خود قربانى جامعه هستند. بررسى هاى بسيار، نشان دهنده اين است كه بيشتر فروشندگان كليه از لايه هاى ستمديده و آسيب پذير جامعه بوده و بيشتر ساكنين كشورههاى كمتر توسعه يافته ميباشند كه كليه هايشان را به گيرنده هاى‌ ثروتمند و يا به گروه هاى مرفه تر، از كشورهاى توسعه يافته ميفروشند . اين انسانها در تلاشند به اميد بهبود وضعيت مالى و شرايط زندگيشان كليه خود را بفروشند. اگرچه در پايان نااميد مي شوند .

بيشتر فروشندگان كليه نه تنها از نظر مالى بهره چندانى نمي برند بلكه بدليل آگاهى نداشتن از پیامد های ناخواسته اين کار و آگاه نبودن از خطرهايى كه درگيرشان ميكند مورد بهره جويى قرار ميگرند. ممكن است آنها به زور  وادار به اين كار گشته و آگاهيهاى لازم از به خطر افتادن تندرستى شان به آنها داده نشود. براى اين افراد تندرستى ‌خودشان در درجه اول اهميت قرار ندارد و حتی امكان دارد در حاليكه اين كار برايشان عاقلانه نباشد، خواهان اهدای كليه شوند .

از طرفی پيامدهاى ناخواسته پس از پیوند براى گيرنده نيز براى آنها اهميتى ندارد.

مقدار پولى كه دست آخر فروشندگان كليه بدست مي آورند در صد كمى از آن ميزانى است كه گيرنده مى پردازد، بنابراين مشكل دهنده را نيز حل نمي كند. بيشتر پولى كه گيرنده هزينه ميكند به بيمارستان‌‌، دلالان و ساير واسطه ها خواهد رسید. گذشته از آن، فروشنده كليه چون نخواهد توانست همانند گذشته كار كند شايد در آمدش نيز پس از پیوند، كاهش يابد.

اين افراد دچار افسردگى شده و به نابسامانی های خانوادگى ‌و اجتماعى گرفتار می شوند و شايد به مراقبت هاى خوب پزشكى نيز دسترسى پيدا نكنند. بيشتر دهنده ها فروش كليه را به ديگران پيشنهاد نمى كنند.

شواهد و مدارك بيشمارى نشان ميدهند كليه هائى كه با روند مجاز هديه مي شوند بهتر و درازمدت تر كارآيى خواهند داشت. درحاليكه هيچ برآوردى از تندرستى و اميد به زندگى فروشندگان كليه در دست نميباشد و ميدانيم در  كنار ديگر خطرهایى كه ريشه در تنگدستى و آسيب پذيرى فروشندگان كليه  دارد ممکن است بهایی نیز در برابر برداشتن کلیه به آنان پرداخت نشود.

آيا سوداگرى كليه از ديدگاه اخلاقى درست است؟

پاره اى ‌از مردم بر اين باورند كه اگر راهكارهایى براى روند داد و ستد پيوند پذيرفته شود فروشنده و گيرنده هر دو سود خواهند برد. دست آوردها نشان داده اين روند راه حلى ‌براى اين مشكل نمى تواند باشد. همواره بهره جویى از تنگدستان بوسيله آنها كه در آسایش بيشترى ‌هستند  وجود داشته است. به زور  وادار كردن، جنايت هاى سازمان يافته و گردشگرى انسانها براى پيوند (منع شده بوسيله كنوانسيونهاى جهانى) همواره وجود دارند. سوداگرى پيوند، تندرستى دهنده و گيرنده هر دو را به خطر مى اندازد و نمى تواند توجيه شود، چه از ديدگاه پزشكى و چه اخلاقى.

چه كارهائى براى توقف سوداگرى پيوند انجام گرفته است؟

سازمانهاى بین المللی پزشكى و درمانى براى متوقف كردن اين عمل گرد هم آمده اند. سازمان بهداشت جهانى (WHO) سرسختانه مخالف سوداگرى پيوند مي باشد.

بسيارى از كشورها به اقداماتى براى جلوگيرى از سوداگرى پيوند، از جمله بستن بيمارستانهایى كه دست اندركار اين شيوه پيوند بوده اند و دستگيرى واسطه ها و كارگزارها دست زده اند. نمونه هائى از دستگيرى فروشندگان كليه و گيرندگان پس از عمل نيز وجود دارد.

چه بايد بكنم؟

 بايد روشن شود كه در هر كشورى براى كمك به بيماران با نارسايي پيشرفته بدون بازگشت كليه ها چه تواناییهایى وجود دارد؟ بيمار بايستى شرايط پزشكى و جسمى خود را با متخصصين پيوند در ميان گذاشته تا روشن شود كه  آيا او به درستى نامزد پيوند كليه مي باشد یا خیر ونيز بهترين گزينه براى پيوند در كشور محل زندگى بيمار چگونه است. همچنين بيمار بايد آگاهى يابد كه با چه روشى ميتواند در شمار گيرندگان كليه از جسد قرار گرفته و روشن شود كه آيا دهنده زنده برايش وجود دارد یا خیر؟

با حمایت از بيانيه استانبول در مورد توقف خريد و فروش كليه و گردشگرى براى پيوند ، مى توان به بهبود تندرستى و سودمند بودن پيوند عضو در سراسر جهان رسید. رفاه و آسايش گيرنده و دهنده هر دو بايد يكسان مورد حمايت قرار گيرد.